Zientzia Astea 2008

Zientziaren dibulgazioa da Zientzia Astearen helburu nagusia.

Eta zientziaren dibulgazio elektroniko-birtuala da, aste horren inguruan antolatu den Wikipediaren lehiaketaren helburua; hori lortzeko, sari batzuk banatuko dira, partaidetza bultzatzeko, pizteko eta animatzeko!

Antzeko helburuak ditu, beste batzuen artean Jakiundek, Eusko Ikaskuntzak sortu berri duen Zientzia, Arte, eta Letren Akademia.

Bere arloan jakintsu, aditu eta batez ere aritu diren pertsonak bildu ditu eta “elkarrekin hausnartu eta iritziak emateko, gizartean hautematen dituzten gabeziak (…) eta hartu beharko luketen bideak” aurrikusteko elkartuko dira hogeitasei aholkulariok.

Zorte handia izan dugu, duela egun gutxi Jesus Ugalderekin elkarrizketa bat grabatzeko.

Jakiundeko kide honek argi azaltzen digu nola ikusten duen IKTak eta Zientziaren dibulgazioaren arteko harremana.

ZIENTZIAREN DIBULGAZIOA SARITU

Urteetako lanaren ondorio bezala, zientziaren ikerketan eta dibulgazioan egindako ibilbidean sari bat bezala ulertu daiteke errekonozimendu hau.

Bide oparoa izan dezala Ugalde irakasleak, eta Jakiundeko partaide guztiek ere. Gure herriak behar beharrezkoa du “ikertu, azterlanak, txostenak, eta irizpideak ematea kultuaren alorreko proiektuetan parte hartzea eta zientzia-komunitatearen eztabaidetan parte hartzea”. Urte askotako!

Hay un par de cuestiones que me surgen cuando salen comentarios sobre la ciencia y la tecnología. Preguntas que siempre las he dejado sin responder, y que un domingo como hoy, relajado y pensativo, me vuelven a la cabeza.

¿Es de recibo que se establezcan prioridades a la hora de seleccionar ayudas a los proyectos innovadores surgidos de la comunidad científica?

¿Se deberían catalogar las ayudas a la investigación en función de la rentabilidad que se les presume o de las patentes que puedan preverse?

Parece razonable que los recursos disponibles, el número de científicos preparados en cada área, la posible incidencia en el empleo que pudieran ocasionar, tanto positiva como negativamente, la posible incidencia en la balanza de pagos del país, pues parece razonable dar prioridad a aquellos sectores con importantes posibilidades exportadoras, así como el prestigio científico que preceda a los grupos de científicos, para quienes la inmediata rentabilidad de sus investigaciones pueda ser cuestionada, podrían ser algunos de las prioridades a tener en cuenta. ¿O no?

Orain dela gutxi ikerketa txiki bat egin nuen nire ikasleekin (Lanbide Heziketako 2. urteko gazteak. 19-20 urte) eta galdera bat bota nien. Zertarako erabiltzen duzue Internet? Erantzun batzuk ohikoak ziren:

• Informazioa bilatzeko. Google erabiliz eta eskolako gaietarako baita Wikipedia ere.
• Beraien artean komunikatzeko ez zuten korreo elektronikoa erabiltzen Messengerra baizik. Eta korreoa erabiltzen zutenen artean beti webmaila. Era asinkronoan komunikatzeko segapotoa erabiltzen dute SMSen bitartez.
• Jolasteko. Sareko jokoak bereziki. Jolasteko nahiago dituzte konsolak.
• Musika eta Pelikulak jeisteko P2P sareak erabiliz.

Hoiek izan ziren beraien bat bateko erantzunak. Agertu zen Web 2.0 aplikazio bakarra Wikipedia zen eta pixka bat harrituta, tiraka hasi nintzen. Adibide batzuk ipini nizkien ea ezagutzen zuten. Inoiz ez zuten entzun ezer Flickrri buruz, edo Wikiei buruz, edo Sindikazioari buruz, edo del.icio.us-i buruz, edo zabaldu.comi buruz, edo meneame.net-i buruz, edo ez zekiten zer zen podcasta. Google Docs ere ez zuten ezagutzen. Youtube bai baina bakarrik ikusle moduan, iruzkinik ez zuten egiten. Baten batek, oso gutxik egia esan, Bloga hitza entzuna zuen eta bereziki Fotologa hitzari lotuta, eta hor bai, hor egiten zituzten komentarioak, normalean katxondeo moduan.

Orduan bigarren galdera bota nien: Eta ikasteko, eskolarako, zertan erabiltzen duzue Internet? Eta erantzunak bi eta oso garbiak gainera: informazioa biltzeko eta kopiatu eta itsatsi egiteko inolako tratamendurik gabe eta inolako lotsarik gabe.

Eta nik orduan - eta sortu? zuen irudimenetik eta lanetik ez duzue ezer sortzen?. Erantzuna: Derrigorrezkoa ez bada ez. Zertarako?

Momentu honetan non Konstruktibismotik Konektibismora pasatzen ari garen, uste dut ez ikasleak ezta irakasleok ez garela konturatu sareek ikasteko espazioak sortzeko (bai pertsonalak baita kolektiboak) ematen dizkiguten aukerataz. Ikasteko era eta herraminta ugari erabili ditzakegu baina uste dut ez ditugula uztartu oraindik “learning by doing” (eginez ikasi) eta Sarean gauza berriak sortzeko posibilitateak.

Testuinguru honetan, txalotzekoak dira Zientzia eta Teknologia astea dela eta sortutako ekimenak: Teknoskopioa Blog lehiaketa eta Wikipedia lehiaketa. Uste dut irakasle guztiok bultzatu behar dugula gure ikasleen parte hartzea. Horrela ikusiko dute beraiek ere ekoizpen duin eta txukunak egiteko gai direla eta beraien sormena garatzeko aukera bat izan daiteke.

Baliteke gure ahaleginak hutsean geratzea baina baliteke ere gure gelan bat edo bi animatzea eta sariren bat lortzea ere, horrek animatuko ditu besteak hurrengo baterako.

Dena den, pilota ez dago bakarrik ikasleen zelaian. Irakasleok ere mugitzen hasi behar gara. Arthus, 14 urteko ikasle estatubatuarrak bota du ondorengo esaldia: “Schools teach students to “fear technology” and to really only use it for limited things and not for deeper conversations.”

Eta hor dago gakoa nire ustez: “deeper conversations“. Gure gaietako edukinak toki askotan aurkitu ditzakegu eta ezin gara geratu informazioa pilatzean, benetan ikasteko eta ikasketa prozesuan sakontzeko ikasleei “elkarrizketa sakonagoak” proposatu behar dizkiegu.

Una de las maravillas de enredar con la ciencia es que el futuro a veces se acerca. Sobre todo cuando bordeas la magia. Lo digital y lo físico se están fundiendo. ¿No te apetece acercarte a cualquiera de los stands que tendremos disponibles en Zientzia Astea? Imagina que puedas diseñar y puedas fabricar. Imagina que el futuro se acerca a acurrucarse debajo de las carpas. Sólo durante una semana, vale. Sólo durante la semana de la ciencia y la tecnología. Imagina el futuro. Imagina que a través de la ciencia lo empiezas a ver. Te dejo con dos videos. Quizá lo puedas ver. Rocas de madera y árboles metálicos. Ciencia, tecnología, cada vez nos hacen más humanos.

El primer video es de Héctor Milla, un ciudadano empeñado en videobloguear. El segundo video tiene que ver con el prototipado rápido y con algo más. Diseño de muebles a mano alzada. Futuro futuro desde Sketch Furniture de Front.

¡CREÍA QUE ERA UN HOMBRE!. Fue la exclamación de sorpresa del famoso físico Ernest Rutherford cuando conoció a Lise Meitner (1878-1969), la científica que desempeñó un importante papel en el descubrimiento de la fisión nuclear.  (GONCALVES, R. (1999) “Attracting Woman to Science”. Ecite Bulletin, nº 39, p.10. Informe ETAN.  

¿En qué medida cuantas mujeres dedicadas a la ciencia no habrán vivido una situación “parecida”?  

El informe ETAN argumenta que hoy día todavía se mantienen grandes obstáculos para una completa equidad de género en la práctica de la ciencia y la tecnología. Además otros documentos internacionales establecen que la igualdad es condición indispensable para la calidad en ciencia. 

¿Y qué ocurrió con la tecnología y la aplicación de la misma al mundo productivo? La estructura social de nuevo crea una segregación en el mercado laboral que perjudica claramente a las mujeres.La sociedad y el sistema educativo en particular debemos comprometernos con que la participación de las mujeres en este campo también sea igualitaria.

IKTak hezkuntzan lantzen dituztenek oso ondo ezagutzen dute arazo zahar hau. Teknologiarekin aurrera joan nahi duten irakasleek IKTek izan litekeen abantail handiak eskaintzen dituztela aurkitzen dute. Baina “izan litekeen” dira hitz garrantsitzuenak. Ahalera hori balioa bihur dadin beste zera ezberdina da.

IKTak erabiliz egindako edukiak testuliburuak baino posibilitate gehiago dauzkate: bideo, audio, animazioak, aplikazio informatikoak, hiperloturak, kalitate handiko argazkiak etabar luze. Halare, horrelako kalitateko edukiak ekoiztea ohiko apunteak baino zailagoa da. Denbora eta esfortsu handia ez ezik, teknologi-gaitasunak ere behar dira. Hori dela eta, IKTekin erabiltzeko dauzkagun edukiak ia guztietan ez dira ohiko apunteak baino hobeak. Hori bai, Word edo PDF formatuan daude.

Ohiko apunteetatik formatu digitalera zuzen-zuzen igarotzen bagara, lehengo belaunaldiko edukiei buruz hitz egiten dugu. Behar ditugunak bigarren belaunaldiko edukiak dira: IKTen posibilitate guztiak aprobetzatzen diren edukiak. Ondo ekoiztutak eta eskuragarriak. Baina ez dauzkagu bigarren belaunaldiko (2.0?) eduki asko momentu honetan.

IKTetaraino lehenengo aldiz hurbiltzen diren irakasleek ez dute ikusten abantail asko IKTetan. “Gauza bera baina ordenagailuekin” da bere azterketa. “Gainera, klaseak prestazen denbora gehiago ematen dugu IKTekin.” Pertsona guztiek ezin dituzte posibilitateak ikusi. Haientzat gauzak eginda eduki behar ditugu:

• Lehenengoa, kalitatezko (2.0) edukiak sortu.
• Bigarrena, IKTak erabiliz gauzak politagoak eta errazagoak direla erakutsi.
• Hirugarrena, irakasleak poliki-poliki IKTak erabiltzen hasiko dira.

Sinplea. Zuzena. Eraginkorra.

Bide horretan, Wikipedia hezkuntzarako baliabide interesgarria omen da. Bere enziklopedia-moduko formatua oso ondo egokitzen da irakasleen beharretara. Gainera, bere natura irekiak kolaborazio dinamikak eta konstruktibismon oinarritutako pedagogia erabiltzeko bultzatzen du. Horregatik, 2007ko Zientia Astean Wikipedia Hazteko Lehiaketa iragarri da. Wikipedia guztientzako bigarren belaunaldiko baliabide digitala da eta.